Lëvizjet e fundit të gjigantëve amerikanë të naftës dhe gazit në Greqia po zhvendosin vëmendjen nga ujërat në jug të Kretës drejt Detit Jon, një zonë që shtrihet pranë kufirit detar me Shqipëria dhe që shihet si gjithnjë e më premtuese për kërkimin e hidrokarbureve.
Në të njëjtën kohë, diplomacia greke ka shtuar përpjekjet për të çuar përpara një marrëveshje përfundimtare për kufirin detar me Shqipërinë, një proces që prej vitesh mbetet i pazgjidhur.
Megjithëse nuk ka deklarata zyrtare që i lidhin drejtpërdrejt këto zhvillime, zhvendosja e interesit të kompanive amerikane drejt Jonit ka shtuar pikëpyetjet nëse përcaktimi i kufijve detarë po fiton rëndësi të re për shkak të potencialit energjetik të zonës.
Sinjali më i fundit vjen nga Chevron, e cila ka blerë 70% të të drejtave të kërkimit dhe shfrytëzimit në bllokun detar “Block 10”, pranë Gjirit të Kyparissias, nga HELLENiQ ENERGY. Më parë, ky koncesion ishte plotësisht në pronësi të kompanisë greke.
Marrëveshja vjen vetëm pak muaj pasi ExxonMobil hyri në “Block 2” në Detin Jon, ndërsa njëkohësisht u tërhoq nga projekti “West of Crete”, në jug të Kretës.
Sipas ekspertëve të sektorit, kompanitë e mëdha po orientohen drejt zonave ku të dhënat gjeologjike janë më të plota dhe rreziku i investimit më i ulët, çka e bën Detin Jon gjithnjë e më të preferuar krahasuar me zonat pranë Kretës.
HELLENiQ ENERGY ka kryer prej vitesh studime sizmike 2D dhe 3D në blloqet e Jonit, duke krijuar një bazë të gjerë të dhënash mbi strukturat e mundshme naftëmbajtëse dhe gazmbajtëse.
Ndërkohë, Energean po përgatitet të kryejë shpimin e parë kërkimor në Detin Jon pas afro 40 vitesh, në thellësi mbi 800 metra, një operacion që shihet si vendimtar për vlerësimin e potencialit të zonës.
Prania e njëkohshme e Chevron, ExxonMobil dhe Energean në Jon po e shndërron këtë rajon në një nga qendrat kryesore të kërkimeve për hidrokarbure në Greqi.
Këto zhvillime po ndiqen me interes edhe në Shqipëri, pasi disa prej zonave të interesit ndodhen pranë hapësirave detare që lidhen me procesin e përcaktimit të kufirit mes dy vendeve.
Prej vitesh Greqia ka kërkuar finalizimin e marrëveshjes për kufirin detar, ndërsa çështja është rikthyer së fundmi në agjendën diplomatike mes dy vendeve.
Nëse Deti Jon konfirmon rezerva të rëndësishme nafte apo gazi, rëndësia ekonomike e kufirit detar mes Shqipërisë dhe Greqisë mund të rritet ndjeshëm në raport me vlerësimet e deritanishme.
Për momentin nuk ka prova që lidhin drejtpërdrejt interesin energjetik me ritmin e negociatave, por zhvendosja e investimeve miliardëshe drejt Jonit po e forcon gjithnjë e më shumë rëndësinë strategjike të kësaj zone në Mesdheun Lindor.