“National Geographic”: Sazani, ishulli që ka joshur perandori, ushtri dhe fuqi botërore
Për shekuj me radhë, Ishulli i Sazanit ka qenë një nga pikat më strategjike në Mesdhe, duke tërhequr interesin e perandorive dhe fuqive të mëdha që synonin kontrollin e Adriatikut dhe Jonit. Sot, ai njihet për natyrën e paprekur dhe potencialin turistik, por historia e tij mbetet po aq mbresëlënëse sa peizazhi.
Në një reportazh të revistës prestigjioze National Geographic, Sazani përshkruhet si një territor i vogël me rëndësi të jashtëzakonshme gjeopolitike. I vendosur në hyrje të Gjirit të Vlorës, ishulli ka kaluar nën kontrollin e romakëve, venedikasve, osmanëve, britanikëve, italianëve dhe shqiptarëve, duke u kthyer në një pikë kyçe për dominimin e rrugëve detare.
Historianët theksojnë se pozicioni i tij unik e ka bërë Sazanin objekt rivalitetesh për më shumë se një mijëvjeçar. Nga betejat e kohës romake dhe luftërat tregtare mes venedikasve e gjenovezëve, deri te përdorimi si bazë ushtarake gjatë shekullit XX, ishulli ka qenë dëshmitar i ngjarjeve që kanë ndikuar historinë e rajonit.
Pas shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, Sazani u bë objekt pretendimesh nga disa shtete, derisa kaloi nën kontrollin italian. Gjatë periudhës së Benito Musolinit, aty u ndërtuan fortifikime dhe instalime ushtarake që luajtën rol të rëndësishëm në kontrollin e Adriatikut.
Pas Luftës së Dytë Botërore, ishulli iu njoh Shqipërisë dhe gjatë regjimit komunist të Enver Hoxhës u shndërrua në një nga bazat më të fortifikuara ushtarake të vendit. Me ndihmën sovjetike u ndërtuan tunele sekrete, bunkerë dhe infrastruktura për nëndetëse, ndërsa CIA e cilësoi atë si një “Gjibraltar të Kuq në Mesdhe”.
Sot, Sazani konsiderohet një muze i hapur i Luftës së Ftohtë. Tunelet, bunkerët dhe ndërtesat e braktisura ushtarake bashkëjetojnë me një biodiversitet të pasur që është zhvilluar falë izolimit të gjatë të ishullit. Zona është pjesë e Parkut Kombëtar Detar Karaburun-Sazan dhe strehon qindra specie bimore e shtazore, përfshirë fokat mesdhetare dhe breshkat e rrezikuara të detit.
Sipas National Geographic, Sazani mbetet një nga vendet më të veçanta në Shqipëri, ku historia, natyra dhe trashëgimia ushtarake ndërthuren në një peizazh unik që vazhdon të tërheqë vëmendjen e studiuesve, turistëve dhe investitorëve.