Nga Ahmet Xhavit Delvina – fragment nga libri “Enigma e një epoke”
Në librin “Enigma e një epoke”, Ahmet Xhavit Delvina sjell një rrëfim kritik mbi periudhën e regjimit komunist dhe figurën e Enver Hoxhës. Në kujtimet dhe dëshmitë që përcjell, autori përshkruan mënyrën se si, sipas tij, funksiononte marrëdhënia mes udhëheqësit komunist dhe bashkëpunëtorëve të tij më të afërt.
Delvina pretendon se shumë prej drejtuesve të kohës jetonin nën një klimë të vazhdueshme frike dhe pasigurie. Sipas tij, figurat që dikur ishin bashkëpunëtorë të rëndësishëm mund të humbnin papritur pozitat, të dënoheshin ose të përfundonin të përjashtuar nga jeta politike.
Në rrëfimin e tij, autori ndalet veçanërisht te Esat Dishnica, të cilin e përshkruan si një nga njerëzit më të afërt me Enver Hoxhën. Sipas Delvinës, marrëdhënia mes tyre kishte nisur që në vitet e rinisë dhe vazhdoi për dekada. Ai shkruan se Dishnica ishte ndër të paktët persona që gëzonte një marrëdhënie të veçantë me Hoxhën dhe që, ndryshe nga shumë bashkëpunëtorë të tjerë, nuk u përfshi në valët e goditjeve politike të regjimit.
Një pjesë e veçantë e rrëfimit lidhet me pretendimin se, gjatë gjithë periudhës së drejtimit të Enver Hoxhës, vetëm dy persona kishin guxuar ta kundërshtonin drejtpërdrejt në mbledhje: Pilo Peristeri dhe Ramadan Çitaku.
Sipas autorit, një nga përplasjet ndodhi pas prishjes së marrëdhënieve me Jugosllavinë. Në një mbledhje të Komitetit Qendror, Ramadan Çitaku thuhet t’i jetë drejtuar Hoxhës me fjalët: “Mjaft më me llafet e tua, të dëgjojmë edhe të tjerët.”
Një tjetër episod, gjithmonë sipas rrëfimit të Delvinës, lidhet me Pilo Peristerin dhe periudhën pas prishjes së marrëdhënieve me Bashkimin Sovjetik. Peristeri thuhet se i është drejtuar Hoxhës: “Dale o Enver, se ata rusët na e mësuan se ç’është komunizma!”
Autori pretendon se, pavarësisht këtyre përplasjeve, ndaj të dyve nuk u morën masa të rënda. Sipas tij, Hoxha ndërhyri që qëndrimet e tyre të interpretoheshin si gabime të momentit dhe jo si kundërshtim politik i mirëfilltë.
Delvina ndalet më tej te mënyra se si, sipas tij, funksiononte servilizmi brenda strukturave të larta të regjimit. Në këtë kontekst, ai sjell disa episode që lidhen me Mehmet Shehun, të cilin e përshkruan si një nga figurat më të fuqishme të sistemit, por njëkohësisht si një prej njerëzve që i frikësoheshin më shumë pushtetit të Hoxhës.
Në një nga episodet e përshkruara në libër, Shehu propozon që anëtarët e Byrosë Politike të kontrolloheshin para se të hynin në zyrën e Enver Hoxhës, me argumentin se duhej garantuar siguria e udhëheqësit. Sipas autorit, propozimi u miratua dhe kontrollet u bënë pjesë e procedurave të sigurisë.
Delvina sjell edhe një tjetër episod, ku Mehmet Shehu propozon që Nexhmije Hoxha të merrte pjesë në mbledhjet e Byrosë Politike për t’i orientuar anëtarët mbi çështjet ideologjike dhe udhëzimet e reja. Sipas rrëfimit, propozimi u miratua dhe prania e saj nuk shënohej në protokollet zyrtare.
Në pjesën tjetër të rrëfimit, autori përqendrohet te figurat e tjera të regjimit dhe mënyra se si ai e interpreton mekanizmin e ndëshkimit politik brenda Partisë Komuniste. Ai përdor termin “mekanizmi auto-vrasës” për të përshkruar atë që e konsideron si një cikël të brendshëm eliminimesh politike, ku edhe figura të rëndësishme të regjimit përfundonin të goditura nga vetë sistemi që kishin ndihmuar të ndërtonin.
Një vend të rëndësishëm në këtë pjesë zë edhe fundi politik i Mehmet Shehut. Delvina e paraqet atë si një figurë që, pavarësisht pushtetit dhe pozitës së lartë, nuk mundi t’i shpëtonte përplasjes përfundimtare me strukturën drejtuese të regjimit.
Në vijim, autori sjell edhe emra të tjerë të periudhës komuniste, duke bërë pretendime mbi të kaluarën e tyre politike dhe marrëdhëniet me strukturat e kohës së pushtimit. Ai përmend ndër të tjerë Omer Nishanin, Ramiz Alinë, Qazim Kondin dhe Gjon Banushin, duke paraqitur versionin e tij mbi aktivitetin e tyre para dhe gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Këto dëshmi dhe interpretime, të përcjella nga Delvina në librin e tij, synojnë të japin një këndvështrim mbi marrëdhëniet e pushtetit, frikën politike dhe përplasjet brenda elitës komuniste shqiptare.
Në qendër të rrëfimit mbetet ideja se, pas aparatit të fuqishëm propagandistik dhe strukturave të kontrollit të regjimit, ekzistonte një realitet i karakterizuar nga rivalitetet, frika dhe pasiguria e vazhdueshme e atyre që ndodheshin pranë udhëheqjes.