Deklaratat e presidentit grek rikthejnë në qendër të vëmendjes çështjen e Çamërisë
Presidenti i Greqisë, Konstantinos Tasoulas, ka rikthyer në diskursin publik çështjen e Çamërisë gjatë një ceremonie përkujtimore në Paramithi, ku u nderuan 49 viktima të ekzekutuara në vitin 1943.
Në fjalën e tij, Tasoulas foli për ngjarjet e periudhës së Luftës së Dytë Botërore dhe për atë që ai e cilësoi si bashkëpunim të një pjese të çamëve myslimanë me trupat pushtuese italiane dhe gjermane. Sipas presidentit grek, kjo pjesë e popullsisë kishte synuar realizimin territorial të idesë së “Shqipërisë së Madhe”.
Tasoulas iu referua gjithashtu Gjykatës Speciale Penale të Janinës, duke deklaruar se deri në vitin 1948 ishin dhënë më shumë se 1,700 vendime ndaj çamëve myslimanë dhe se vendimet shoqëroheshin me konfiskimin e pasurive. Sipas tij, këto masa lidhen me krime të kryera gjatë periudhës së pushtimit në Thesproti.
Presidenti grek e lidhi këtë interpretim të historisë edhe me perspektivën europiane të Shqipërisë. Ai argumentoi se njohja e historisë dhe pranimi i përgjegjësive për ngjarjet e së kaluarës janë të lidhura me parimet mbi të cilat u ndërtua Europa pas Luftës së Dytë Botërore.
Reagimi nga Fondacioni Çamëria
Deklaratat e presidentit grek kanë marrë përgjigje nga Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini”. Fondacioni shprehet se ekzekutimi i civilëve grekë në Paramithi duhet dënuar dhe se viktimat dhe familjet e tyre meritojnë respekt.
Në të njëjtën kohë, Fondacioni kundërshton çdo përgjegjësi kolektive ndaj shqiptarëve të Çamërisë. Sipas tij, përgjegjësia për krimet duhet të përcaktohet në mënyrë individuale dhe mbi bazën e provave konkrete.
Fondacioni kërkon gjithashtu publikimin e vendimeve dhe dokumenteve të Gjykatës Speciale të Janinës, së bashku me identitetet e personave të dënuar, duke argumentuar se një transparencë e tillë do të ndihmonte në përcaktimin e përgjegjësive individuale për ngjarjet e asaj periudhe.
Në reagim thuhet se veprimet e individëve apo grupeve që kanë bashkëpunuar me forcat pushtuese nuk mund t’i atribuohen në mënyrë kolektive të gjithë popullsisë shqiptare apo shtetit shqiptar.
Fondacioni ngre gjithashtu pretendimin se gjatë së njëjtës periudhë pati viktima shqiptare në Paramithi dhe në zona të tjera të Çamërisë. Sipas tij, edhe këto ngjarje duhet të trajtohen dhe dokumentohen në mënyrë të plotë.
Kërkohet dokumentacion dhe dialog
Në deklaratën e tij, Fondacioni kërkon që çështjet historike dhe ato që lidhen me pronat e shqiptarëve të Çamërisë të trajtohen përmes dokumenteve, arkivave dhe dialogut mes dy vendeve.
Ai kërkon gjithashtu që autoritetet shqiptare të kërkojnë zyrtarisht dokumentacionin e Gjykatës Speciale të Janinës, në mënyrë që të bëhen të qarta akuzat, vendimet dhe përgjegjësitë konkrete të personave të dënuar.
Një tjetër pikë e kundërshtuar nga Fondacioni është lidhja që presidenti grek bëri mes interpretimit të kësaj periudhe historike dhe procesit të integrimit europian të Shqipërisë.
Sipas Fondacionit, Shqipëria ishte një vend i pushtuar gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe përgjegjësia për veprimet e individëve apo strukturave bashkëpunëtore nuk mund t’i atribuohet automatikisht një populli të tërë.
Fondacioni kërkon që çështjet e së kaluarës të shqyrtohen mbi bazën e dokumenteve historike dhe jo të përdoren si mjet presioni politik apo diplomatik.
Çfarë tha presidenti grek
Në fjalimin e tij, Tasoulas përmendi gjithashtu njohjen e Paramithisë si “fshat martir” përmes një dekreti presidencial të nënshkruar në vitin 2025. Ai tha se kjo njohje synon të nderojë viktimat e ngjarjeve të vitit 1943.
Sipas presidentit grek, 49 civilët u arrestuan dhe u ekzekutuan gjatë pushtimit gjerman. Ai i përshkroi viktimat si persona që u përballën me dhunën e forcave pushtuese dhe bashkëpunëtorëve të tyre.
Tasoulas tha se ngjarjet e asaj periudhe duhet të kujtohen si pjesë e historisë dhe se Greqia nuk kërkon hakmarrje, por drejtësi.
Ai e lidhi gjithashtu kujtesën historike me parimet e Bashkimit Europian, duke argumentuar se integrimi europian u ndërtua mbi mësimet e nxjerra nga Lufta e Dytë Botërore dhe mbi nevojën për të shmangur përsëritjen e konflikteve dhe krimeve të së kaluarës.
Në pjesën tjetër të fjalimit, presidenti grek foli për zhvillimet në Thesproti gjatë vitit 1944 dhe për tërheqjen e forcave gjermane dhe të çamëve myslimanë drejt Shqipërisë. Ai përmendi gjithashtu vendimet e Gjykatës Speciale Penale të Janinës dhe konfiskimin e pasurive të personave të dënuar.
Deklaratat e presidentit grek dhe reagimi i Fondacionit Çamëria rikthejnë në vëmendje një prej çështjeve më të debatueshme historike mes Shqipërisë dhe Greqisë. Në qendër të debatit mbeten interpretimi i ngjarjeve të Luftës së Dytë Botërore, përgjegjësitë individuale për krimet e kryera, dëbimi i shqiptarëve të Çamërisë dhe çështjet pronësore.
Të dyja palët i referohen historisë dhe dokumenteve, por kanë interpretime të ndryshme për përgjegjësitë dhe pasojat e ngjarjeve të asaj periudhe.